29/3/2020

Please reload

Nýlegar færslur

Skýrsla stóru nefndarinnar frá 2010

20/2/2015

1/7
Please reload

Helstu færslur

Ísland - land tækifæranna? - Ólafur Arnarson

7/12/2011

Höfundur er Ólafur Arnarson

 

Stefna ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum finnst ekki. Raunar er ekki lengur starfandi sjávarútvegsráðherra í landinu. Jón Bjarnason fær enn um sinn að skreyta sig með titlinum en í raun og veru er búið að svipta hann embættinu og setja sjávarútvegsmálin í hendur tveggja manna ráðherranefndar, sem í sitja Guðbjartur Hannesson og Katrín Jakobsdóttir. Vart munu finnast fordæmi fyrir því að fagráðherrar uni því að vera sviptir forræði á meginverkefnum ráðuneytis síns.

Sjávarútvegsmálin hafa verið í molum í höndum núverandi ríkisstjórnar. Greinin er í uppnámi vegna þess að fullkomin óvissa ríkir um framtíðarfyrirkomulag fiskveiðistjórnunar á Íslandsmiðum. Margir sjá ofsjónum yfir því hvernig kvótakerfinu var komið á á sínum tíma, þegar miðað var við veiðireynslu einhver tvö ár aftur í tímann við úthlutun aflaheimilda. Þessi úthlutun varð að varanlegri úthlutun gæða án endurgjalds. Það má færa góð rök fyrir því að þessi „gjafagjörningur“ hafi verið gríðarlega ósanngjarn.

 

Aðrir horfa til okkar

 

Þegar frjálsu framsali veiðiheimilda var komið á fyrir rúmum tuttugu árum má segja að „gjafagjörningurinn“ hafi verið festur í sessi og handhöfum aflaheimilda gefinn kostur á að selja sig út úr greininni með gríðarlegum hagnaði. Það hafa margir gert og víst er að frjálsa framsalið opnaði fyrir hagræðingu í íslenskum sjávarútvegi og lagði þannig grunn að því að einir þjóða búum við Íslendingar að því að eiga útgerð og sjávarútveg sem arðbæra atvinnugrein. Í öðrum löndum er sjávarútvegur einatt flokkaður með landbúnaði, hrjáður mörgum þeim sömu kvillum og landbúnaðurinn, þiggjandi styrkja og niðurgreiðslna.

 

Erlendis horfa menn með aðdáunaraugum til íslensku lausnarinnar við stjórn fiskveiða. Evrópusambandið undirbýr breytingar á sínu fiskveiðistjórnunarkerfi með íslenska kerfið sem fyrirmynd. Í raun má segja að flestir séu hrifnir af íslenska fiskveiðstjórnunarkerfinu aðrir en íslenska ríkisstjórnin. Á þessu kjörtímabili hefur íslenskur sjávarútvegur verið í óvissu vegna þess að stjórnvöld ætla að breyta kerfinu einhvern veginn. Ekki verður betur séð en að markmiðið með því að ráðast gegn kvótakerfinu sé að vinda ofan af óréttlætinu, sem varð við upphaflega úthlutun kvótans. Flestar miða breytingarhugmyndir stjórnvalda að því að gera kerfið miðstýrðara og síður markaðsmiðað en nú er.

 

Þjóðin fær ekki arðinn af auðlindinni

 

Við blasir að útgerðin greiðir engan veginn eðlilegt endurgjald til þjóðarinnar fyrir einkarétt á nýtingu þjóðarauðlindarinnar. Því þarf að breyta. Það er sjálfsagt að vel reknar útgerðir njóti eðlilegs afraksturs af rekstri sínum en fráleitt er að kvótaeign jafngildi stóra vinningnum í víkingalottóinu á hverju ári. Tryggja þarf að útgerðin greiði eðlilegt endurgjald fyrir aðgang að auðlindinni án þess að kollvarpað sé kerfi, sem er að mörgu leyti hið besta sem þekkt er í heiminum.

 

Nú fer því fjarri að íslenska fiskveiðistjórnunarkerfið sé fullkomið. Eins og önnur mannanna verk er það ófullkomið og að sjálfsögðu er rétt að vinna stöðugt að því að sníða af því vankanta. Í grunninn er kvótakerfið hins vegar gott. Það er markaðsmiðað og hefur skilað góðum árangri í því að flytja aflaheimildir til þeirra sem nýta þær á hagstæðastan hátt. Markaðurinn hefur séð um það. Þetta er hins vegar lokað kerfi og stór hluti þjóðarinnar á enga möguleika á beinni þátttöku í útgerð.

 

Væri ekki rétt að setja fyrirtækjum, sem eru handhafar aflaheimilda, skilyrði sem tryggja möguleika á beinni þátttöku almennings í rekstri þeirra og afkomu? Við Íslendingar þurfum að endurvekja hlutabréfamarkað hér á landi. Er ekki rétt að skoða hvort rétt sé að krefjast þess að fyrirtæki með aflaheimildir séu skráð fyrirtæki í kauphöllinni? Þannig gefst almenningi kostur á hlutdeild í nýtingu auðlindarinnar.

 

Allt fram á síðustu ár hefur sjávarútvegur verið atvinnugrein tækifæranna á Íslandi. Ungt og kraftmikið fólk hefur getað haslað sér völl í greininni og byggt upp öflug fyrirtæki. Eftir að kvótakerfinu var komið á hefur nýliðun í útgerð nánast horfið. Þannig er Ísland ekki lengur land tækifæranna eins og fyrr. Þróttmiklir athafnamenn verða að finna sér vettvang annars staðar en í höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar.

 

Forréttindi útgerðarinnar hindra aðgang

 

Nú er það svo að sjávarútvegur er meira en bara útgerð. Það er ekki nóg að veiða fiskinn heldur þarf að vinna h